Fight, flight or .... just play!

The fight-or-flight respons kennen we allemaal als een automatische lichamelijke reactie van ons zenuwstelsel op het moment dat een situatie niet meer veilig is, als er gevaar dreigt. Nog een stap verder is er sprake van 'freeze', waar de hartslag vertraagt, de luiken dichtgaan en ons lichaam voor dood speelt. 

Maar als je je eenmaal bewust bent van deze automatische reacties, kan je gewoon weer plaatsnemen achter het controlepaneel (lees: je hoofd gebruiken) en jezelf trainen in elke wenselijke copingstrategie. Denk aan de situatie actief oplossen, iets of iemand negeren, steun zoeken, jezelf uiten, rustig afwachten of het beste van alle, spelen met de materie!    

Toon je meester van de situatie door er juist mee te spelen! Want door spel maken je hersenen neurotrofine aan, wat onmisbaar is voor het overleven en groei van zenuwcellen. En daarmee train je de vaardigheid in het omgaan met problemen, het verwerken van emoties en het nemen van beslissingen. 

"We don’t stop playing because we grow old, we grow old because we stop playing." (Bernard Shaw)

Spel laat vooral ook zien dat je intellectuele afstand kan nemen, dat je kan relativeren, zaken in perspectief kan plaatsen. Of het verbindend werkt, hangt af van de goede verstaander; voor jezelf lucht het in ieder geval altijd op om even uit te zoomen en het alledaagse, veelal serieuze, te doorbreken. 

Omdat ze om objectivering vragen, het zelfvertrouwen hooghoudt en ook de ander in zijn waarde laat, is spelen een overlevingsmechanisme van de hoogste kwaliteit. En het houdt de dreigende burn-out buiten de deur!

Selftalk

Hebben jullie het een beetje leuk samen, jij en je innervoice? 

Het zal je niet verbazen dat de manier waarop je jezelf waarneemt een belangrijke bijdrage kan leveren aan je levensgeluk. Een zelfbeeld dat telkenmale bevestigd wordt, zal een minder levendige innerlijke strijd hoeven voeren dan iemand die een periode van verandering doormaakt (denk aan rouw, burn-out, ziekte, uit de kast komen, relatiebreuk). En elk mens overkomt het, tegenspoed. Dus ook verandering.

Mensen verschillen in hun al dan niet beproefde copingstrategieën. Iedereen heeft zo wel een voorkeur, een neiging, een dominante of goed getrainde manier van 'omgaan met'. De een zit de tijd uit, de ander gaat juist direct oplossen. Weer een ander loopt weg, zoekt steun of trekt zich terug en dat allemaal afhankelijk van context, situatie of moment. 

Maar wat kan ik er dan van leren?

Dat als het gaat om mentale gezondheid je de zogeheten selftalk serieus moet nemen, zeker in tijden van crisis. Van de inhoud van je gedachten dien je je juist dan meer bewust te worden, bijvoorbeeld door ze uit te schrijven. Je zal zien dat er genoeg overtuigingen in je zijn geslopen, waarvan je je nu afvraagt of ze nog wel bijdragen aan je ontwikkeling en geluk of juist in de weg daarvan zijn gaan staan. Is je innerlijke criticus aan het woord?

Slecht een innerlijk conflict of de cognitieve dissonantie vervolgens door een ultieme afweging te maken, want slechts daar (!) wordt je sterker van. Help jezelf en maak keuzes! Ongeacht de tijd die je er voor nodig hebt. 

"Anxiety and worrying are provoked by possibility, not certainty."

Klinkt dit wat kort door de bocht? Het doet misschien niet perse recht aan de diepte van je denken en je voelen. Het is bedoeld om in tijden van crisis het goede te doen. Als het complex kan, kan het dus immers ook eenvoudig, nietwaar?

Want even zo vaak koesteren mensen hun schuldgevoelens, houden ze hun bijna comfortabel geworden problemen in stand, weten ze niet wat ze eigenlijk nodig hebben of willen vragen aan de ander, vinden ze nog een argument om besluiteloos te blijven, doen ze niks want ze zijn bang om te falen (de zelfbenoemde perfectionisten), steken ze hun kop in het zand bij gebrek aan moed of doorzettingsvermogen, verlangen ze direct resultaat zonder het eigen proces te willen aangaan, vergelijken ze zich overmatig met anderen, willen ze eerst erkenning of waardering voordat ze in actie komen, uiten ze steevast bozige kritiek op de ander als excuus om niet naar zichzelf hoeven te kijken, trekken ze zich terug en beklagen zich tevens over gevoelens van eenzaamheid. 

Mocht je je wellicht op momenten hierin herkennen, dan is deze zeer welbedoelde blog voor jou. 

(Inzetjes uit The Upward Spiral (Alex Korb, PhD))

Giraffe-oren

In de theorie van de Verbindende Communicatie kan je luisteren met zogeheten jakhals-oren of giraffe-oren. Jakhals-oren horen de oordelen, giraffe-oren horen de gevoelens en behoeften. En wat je hoort, is sterk afhankelijk van waarin je getraind bent, door opvoeding, school en werk. Hoe normatief was of is je omgeving? Hoeveel ruimte is er voor psychologische behoeften? 

De geruststellende gedachte is dat met bewustzijn en veel oefening het mogelijk is om de energie te veranderen. Door zelfreflectie en de motivatie om je communicatie te verbeteren ga je met giraffe-oren sneller en beter je doelen bereiken, dat is de belofte. 

Ga maar eens na hoe snel het gaat als je een recente opmerking of non-verbaal signaal voor de geest haalt wat je raakte. Wat maakte die trigger in je los? Hoe heb je geluisterd?

- Als jakhals naar buiten: welke oordelen komen er naar boven over de ander?

- Als jakhals naar binnen: welke oordelen komen er naar boven over je zelf?

- Als giraffe naar buiten: welke gevoelens & behoeften heeft de ander wellicht?

- Als giraffe naar binnen: welke gevoelens & behoeften heb je zelf?

Is je interesse voor teamcoaching gewekt ? 

Rhizoom

In de natuur is een rhizoom de onzichtbare vertakking, de niet waarneembare groei anders dan dat er plots op een andere plek, op een ander moment nieuw leven opbloeit. 

Wat aan het zicht ontnomen was, stond niet stil, maar vermenigvuldigde zich in stilte.

Je zou kunnen zeggen dat waar leven is er geen stilstand kàn bestaan. In relatie tot de mens: hij is altijd aan het worden.

Wat zich aan het oog onttrekt, doet al snel een beroep op de verbeeldingskracht en vraagt om een nadere inspectie. Onderzoek, analyse, diagnose; ze zijn nodig om te komen tot een verklaring voor wat onze zintuigen ons niet direct vertellen.

Tegelijkertijd kan de natuur niet anders dan zijn gang gaan. Zijn eigenstandige weg. Los van wil, bewustzijn of andere controlekamers in actie. 

Passen we deze metafoor toe op de psychologie van werk dan is een roep om meer vertrouwen wel op zijn plaats. Vanuit een soort basisvertrouwen in onze eigen natuur. Vertrouwen in de zin dat er altijd een legitieme reden is, dat intenties meestal gewoon deugen, dat er meer onmacht dan onwil regeert, dat beter kijken altijd helpt. 

In onze werkrelaties hebben we vertrouwen hard nodig, wellicht meer dan we ons realiseren. Het houdt mensen eenvoudigweg gezond en behoedt ons voor uitval en ziekte.

Bouw je aan vertrouwen dan erken je je onderlinge verbondenheid en laat je zien dat je de altijd rhizomerende natuur begrijpt.

Doe de zelfscan:

 Wie in jouw werkomgeving geeft jou vertrouwen? 

Weerbaarheid

Voor jezelf opkomen ziet er vaak lelijk uit. Bij HSP-ers heeft het iets onnatuurlijks, iets aangeleerds, iets vechterigs. En wat mij betreft heeft het ook niks met echte weerbaarheid te maken. Daarmee niet gezegd hebbende dat je de kaas van je brood moet laten eten, maar er zijn ook andere wegen.

Iedereen kent het wel. Dat je in een rij staat te wachten en dat je waakzaam bent om je plekje te verdedigen. Je bent alert, maakt je breed en in je lijf gebeurt er van alles. Niks zo erg als een rij die niet duidelijk een rij is, maar waar nog gunsten verleend moeten worden. “Gaat u maar voor hoor.” Het is een sociaal spel dat vooral ook speels moet blijven.

Ooit kreeg mijn zoon van toen 8 jaar via school het advies om naar een assertiviteitscursus te gaan, getiteld “Jij bent ok.” Die titel gaf direct kortsluiting bij mij. Hoe kan ik een kind duidelijk maken dat hij na school als enige van de klas naar een speciale cursus moest met die titel? Het trainingsbureau heeft nooit gereageerd op mijn mailtje en hij is niet gegaan. Inmiddels staat hij meer dan prima zijn mannetje.

Het gevecht dat we zo nu en dan met de buitenwereld voeren is ook altijd een gevecht met onszelf. En dus zijn er gelukkig ook keuzes te maken. Vaak zie ik echter in mijn praktijk HSP-ers die het enigszins verleerd zijn om vanuit het hart te leven. Verhoogde waakzaamheid, wantrouwen, strijdvaardigheid en zelfs verbittering. Het staat garant voor de verkeerde soort weerbaarheid, namelijk die van geforceerd positie pakken en kramp. Er sluimert gelukkig altijd wel een verlangen om meer te handelen naar eigen intuïtie. Maar hoe hervindt je dat?

In mijn geval door een inspiratiebron, de Amerikaanse psycholoog Marshall Rosenberg. Hij liet me zien hoe ik opnieuw de taal van het hart kon leren spreken. Door strategische communicatie af te leren en me eerlijk te uiten. Door het gevecht af te zweren, uit overtuiging dat niet meer te willen. Mijn eigen psychologische behoeften zijn daarbij leidend, altijd en overal. Uiteindelijk baart veel oefening de gewenste kunst.

En dan is mijn stukje van de taart niet altijd het grootste, nee. En laat ik vaak mensen voorgaan. Tolereer ik zelfs een onduidelijke rij, of sterker nog, ik geniet eigenlijk stiekem van de verwarring en onrust bij anderen.

Mondkapje af

De kleurentests zijn de mondkapjes van de arbeidspsychologie.

Wat ik bedoel te zeggen is: iets wat niet bewezen is te werken desondanks gebruiken. Tegen beter weten in of zelfs, tegen niet weten in, onnozel dus. Zo houdt het RIVM vol dat het niet-medische mondkapje geen onderbouwde meerwaarde heeft in de bestrijding van het virus. Het is een heldere lijn die berust op onderzoek. Maar ondanks die kennis, zijn er legio mensen die op sentiment varen of graag zichzelf voor de gek houden. Toch dragen biedt schijnveiligheid.

In de (arbeids)psychologische diagnostiek gebeurt sinds jaar en dag hetzelfde. Ondanks de aanwezige ruime kennis over betrouwbare en valide instrumenten (COTAN) blijven aanbieders en gebruikers van ondeugdelijk materiaal zichzelf vrijpleiten en wat krom is recht praten. Immers de mensen, inclusief slecht geïnformeerde HRM-ers, willen het. Laat ik hier nu eens geen test bij de naam noemen, maar uiteindelijk is na onderzoek geen enkele typologie aan de maat. En ook geen enkel kleurtje.

Blijf staan bij het mondkapje af, ga zitten bij mondkapje op. Ook al voelt dat groen.

Behoeftentaal

Is het je al eens opgevallen dat als we iets lastig vinden we onze communicatie vaak beëindigen met het neerleggen van een gevoel. Zo van: "Dat maakt me echt boos." of "Ik voel me alleen." Degene die het aanhoort, voelt zich meteen handelingsverlegen. Vraagt de ander nu iets aan me? Of juist niet? Je gaat misschien oplossingen zoeken voor de aanleiding van zijn emotie, je laat de ander maar even of je gaat zijn gevoel onderzoeken. Dat laatste brengt je vaak nog verder van huis: "Ik voel dat toch zo !" De communicatie ligt aardig plat. Maar wat is hier nu aan de hand? 

"What I want in my life is compassion, a flow between myself and others based on a mutual giving from the heart."

Eigenlijk kaapt de aangedane op een vrij oneigenlijke manier het moment, want neemt degene nu wel verantwoordelijkheid voor zijn eigen gevoel? Dat wordt natuurlijk ergens getriggerd, kent een aanleiding, maar de ander is niet degene die jou dat gevoel bezorgd. Die verantwoordelijkheid draag je zelf. Een subtiel verschil voor sommigen en voor degene met de tegengestelde overtuiging misschien iets om af te leren. Want maak je de ander schuldige van jouw ongemak, dan is de verbinding weg. En wat dan volgt, kan enkel nog strategie zijn. 

"Achter elke negatieve emotie zit een onbeantwoorde behoefte", aldus Marshall Rosenberg, de grondlegger van de Verbindende Communicatie. Dat idee maakt dat we kunnen nadenken over wat we eigenlijk nodig hebben. Als dat op tafel ligt, maak je het voor de ander een stuk gemakkelijker om in contact te blijven. Want plots is er een keuze om aan een behoefte tegemoet te komen. 

Gaat dat zo gemakkelijk? In essentie wel, maar in de praktijk is het vaak lastig en zal je veel oefening nodig hebben. Om de vertaling te maken van gevoel naar behoefte is er ook taal nodig, behoeftentaal. Hoe vaak gebruik je nu een zin als "Ik heb behoefte aan ..." als het gaat om jouw eigen psychologische behoeften? Denk bijvoorbeeld aan: samenwerking, acceptatie, veiligheid, vertrouwen, erkenning, harmonie, rust, uitdaging, inspiratie. En zo is er een hele lijst.

Marshall Rosenberg (1934-2015) legt uit:

Kern van de achtergrond van de theorie is dat in eerste instantie onze aandacht vaak ligt bij onze oordeelsvorming. Wat vind ik hiervan? Cognitieve afwegingen. Van onze eigen actuele behoeften zijn we ons vaak een stuk minder bewust; wat heb ik nodig? Zodra de aandacht daarnaar verschuift is er plots ruimte voor zorg voor jezelf (therapeutische waarde), de ander en daarmee dus ook de echte communicatie. 

Zo is assessment bedoeld !

Klassiek assessment, een dagje door de molen worden gehaald om te laten beoordelen of je past in een vooraf bedacht plaatje. Zo gaat het vaak, maar gelukkig niet altijd. Een afwijkend en inspirerend verhaal.

Stel, je hebt 2 hele waardevolle krachten in huis die beide voor een interne functie gaan. Vervolgens geven de assessments een genuanceerd beeld over de aanwezige competenties van beide kandidaten. Wil je ze dan beide behouden en gemotiveerd houden, dan maak je soms andere keuzes.

Exact zo ging het onlangs bij Maastricht Marketing. Directeur Leontien Mees vertelt: "De uitkomsten van de assessments waren ergens wel verrassend te noemen. Het maakte dat ik toch iets anders naar de individuen ging kijken en beter zag wat ze nodig hadden voor de volgende stap in hun loopbaan. 

Samen met de RvT hebben we vervolgens besloten om de functie op te knippen om de kwaliteiten van beide medewerkers tot zijn recht te laten komen. Daarbij hebben we ook gekeken naar hun ontwikkelingsperspectief, zodat de motivatie hoog blijft. Nadat we ze dit hebben medegedeeld waren ze ook nog eens beide verheugd."

En zo geschiedde, het plaatje werd achteraf dus aangepast. Omdat niet het plaatje telt, maar de unieke kwaliteiten van je mensen! Dit is wat, de vaak iets te vlot gebezigde oneliner, 'de mens centraal' in de praktijk echt kan betekenen.

Toegevoegde waarde van het assessment werd door de kandidaten vooral ervaren door het intensieve en interactieve rollenspel. Leuk om te doen, leerzaam en zeer zinvol.

Al met al, hulde voor Maastricht Marketing die hebben laten zien wat het betekent om daadwerkelijk vanuit de mens te denken, naar groei en ontwikkeling te kijken en het organisatiemodel daaraan aan te passen. Was er lef voor nodig? Was het moedig? "Nee", aldus Leontien, "het was gewoon een logisch gevolg."

Empathiek

"Goh wat sympathiek van je". Leuk om te horen, je wordt aardig gevonden, je gebaar wordt gewaardeerd. Ook op de Big-Five (de meest verantwoorde persoonlijkheidstest) is de mate van vriendelijkheid een onderscheidende eigenschap tussen mensen. Er bestaan dus aardige mensen en minder aardige mensen en dat is mede in aanleg verklaarbaar. Hoewel aardig doen natuurlijk wel geleerd kan worden...

Wat iets lastiger ligt, is de aanleg voor empathie ofwel je empathisch vermogen. Een zeker kunnen waar wat minder rek in lijkt te zitten als het gaat om aanleren. Maar waarom eigenlijk? Juist daar zit het verschil met sympathie, want empathie kent naast een affectieve component ook een cognitieve. Je zult het moeten kunnen begrijpen. Meevoelen (sympathie) versus invoelen (empathie). Meevoelen doe je ook meer vanuit je eigen herkenning, bij invoelen ben je meer bij de ander dan bij jezelf.

Daar waar je sympathie kan wantrouwen (immers, welk doel dient dat aardige gedrag?) kan dat met empathie niet. Begrip veinzen kan natuurlijk wel, maar dat is gemakkelijk te doorgronden met een of enkele vragen. Empathie is de balans tussen hoofd en hart, waar sympathie enkel hart is. Daarom is empathie ook vele malen kwalitatiever en voor degene die graag begrepen wil worden waarschijnlijk heel herkenbaar.

Om je empathisch vermogen te ontwikkelen en nog beter in te zetten, kan je jezelf in bepaalde mate trainen. Door bijvoorbeeld empathisch te luisteren (zoals Rosenberg het noemt in de Geweldloze Communicatie). Door je vragen te richten op onder de waterlinie (zoals de Ijsberg van Mcclelland), om, zoals ik laatst ergens las, iemand tevoorschijn te luisteren. Door de tijd te pakken om echt stil te staan. En misschien ook wel door je eigen wil om de ander te begrijpen eens kritisch te toetsen...

Voel je je begrepen door de ander? Door een parafrase, een gevoelsreflectie of een blik? Geniet van het moment en mocht je de ander willen bedanken dan dekt deze zin waarschijnlijk veel meer de lading: "Goh wat empathiek van je".

Resilience

"Vallen mag, opstaan moet."

Deze waarde weerspiegelt de actuele aandacht voor het thema 'resilience", vrij vertaald naar mentale veerkracht. Een codewoord in het beter leren omgaan met stress en dreigende burnout.

Maar wat is het eigenlijk precies? Is het dan hetzelfde als incasseringsvermogen? Beproefd worden en terugveren? Het lijkt in ieder geval nodig om effectieve weerstand te geven aan de eisen van de moderne tijd.

"Bij het definiëren van veerkracht is het belangrijk om te specificeren of veerkracht wordt beschouwd als een eigenschap, een proces of een uitkomst. In het licht van tegenspoed, trauma of tragedie.

Het is vaak verleidelijk om een ​​binaire benadering te kiezen bij het overwegen of veerkracht aanwezig of afwezig is. Echter, in werkelijkheid bestaat veerkracht waarschijnlijker uit een continuüm dat in verschillende mate aanwezig kan zijn in meerdere domeinen van het leven. Een persoon die zich goed aanpast aan stress op een werkplek, kan zich misschien niet goed aanpassen in zijn of haar persoonlijke leven of in zijn relaties." Tot zover oude wijn in nieuwe zakken, maar

"in plaats van het grootste deel van hun tijd en energie te besteden aan het onderzoeken van de negatieve gevolgen van trauma, kunnen clinici en onderzoekers tegelijkertijd methoden leren evalueren en leren om de veerkracht te vergroten. Met een dergelijke benadering wordt het veld afgeleid van een zuiver op tekort gebaseerd model van geestelijke gezondheid, in de richting van op competentie gebaseerde modellen, die zich, naast het aanpakken van psychopathologie, richten op preventie en het opbouwen van sterke punten." Lees HIER een uitgebreide paneldiscussie tussen wetenschappers hierover.

Bovenstaande sluit aan bij wat in de volksmond is gaan heten: de beperkingen van het medische model. Werken vanuit tekorten geeft namelijk de verkeerde energie, haalt de motivatie omlaag en doet mensen tekort. We werken al zo hard en dan is het nog niet goed genoeg ... Daarbij is het niet altijd gezegd dat de winst direct bij het individu te halen valt; immers investeren in de omgeving kan evenveel of zelfs meer effect sorteren. Maar als je dan toch bereid bent aan jezelf te werken, start dan bij wat er al is, hoe gering dat ook kan aanvoelen, en bouw dáárop verder, stap-voor-stap. Dat is het maatwerk dat er nodig is om te groeien, te ontwikkelen en aan zelfvertrouwen te winnen.

"Don't seek mental health, seek development and you'll find both." (Dabrowski)

Uitkomsten bij deze aanpak zijn vrijwel altijd dezelfde: de eenzijdige benadering in het omgaan met stress heeft gaandeweg plaatsgemaakt voor het ervaren van een keuze: door het ontwikkelen van een zogeheten copingpallet zijn er mogelijkheden ontstaan om anders, beter, effectiever èn kleurrijker met situaties om te gaan. Nieuw perspectief in de goede energie !

DISCLAIMER: de meeste meerwaarde van het concept veerkracht zit vanzelfsprekend in de preventiesfeer; op het moment dat je al aan het overleven bent, is het tijd voor actie om te voorkomen dat je in een fase met meer existentiële vragen terecht komt. Werkgevers, ben alert en toon uw hulpbereidheid.

Vakantiestress

Vergeet geen checklist te maken en rust vooraf voldoende uit...

Geniet van lekker wat weekjes comfort zone met een stevige fixed mindset. 

Stress

Gezond werk is werk zonder #stress. Kijk hier voor de campagne: https://www.healthy-workplaces.eu/nl

Intentie & gedrag

Frenemies

Volgens wetenschappers maken ‘frenemies’, de ene dag een friend, de andere dag een enemy, je beter in je werk. Die werkrelaties worden ook wel “ambivalent relationships” genoemd en worden gekenmerkt door spanning en conflict, door positieve en negatieve emoties. Maar uiteindelijk brengt dit soort relatie je meer wederzijds begrip en een hogere motivatie. Een pleidooi om de boel op scherp te houden dus! Lees hier meer over het onderzoek.